Ani Sel ve Su Baskınları: Ankara’da Risk Altındaki İlçeler ve Alınabilecek Önlemler

Ankara, konumu ve topoğrafik yapısı gereği ilkbahar sonu ve yaz aylarında konveksiyonel (Kırkikindi) yağışların etkisi altında kalmaktadır. Son yıllarda küresel iklim değişikliğinin bir sonucu olarak ani, şiddetli ve kısa sürede çok yüksek miktarda düşen yağışlar, başkentte ciddi bir kentsel problem haline gelmiştir. Betonlaşmanın artmasıyla birleşen bu ekstrem hava olayları, toprağın suyu emmesini engelleyerek dakikalar içinde cadde ve sokakları nehre dönüştürebilmektedir. Bu yazımızda, Ankara'da ani sel ve su baskınları açısından en çok risk taşıyan ilçeleri mercek altına alacak ve kentsel/bireysel bazda alınabilecek önlemleri inceleyeceğiz.

Ankara'da Ani Sel ve Su Baskını Riski En Yüksek İlçeler

Ankara'nın morfolojik yapısı incelendiğinde, şehrin aslında etrafı tepelerle çevrili bir çanak (havza) görünümünde olduğu göze çarpar. Yukarı kesimlerden hızla aşağıya akan yağmur suları, özellikle eski dere yataklarının üzerine kurulmuş veya altyapısı yetersiz kalmış ilçelerde birikme eğilimi gösterir. Ankara'da bu durumdan en çok etkilenen ve risk altında olan başlıca ilçeler şunlardır:

1. Çankaya (Merkezi ve Alçak Kesimleri)

Çankaya, yüksek kot varyasyonlarına sahip bir ilçedir. Dikmen, Oran ve İncek gibi yüksek bölgelere düşen yağışlar, eğim nedeniyle hızla alt kotlara doğru akar. İlçenin Kızılay, Sıhhiye, Tunus Caddesi ve özellikle de her yoğun yağışta sular altında kalan Akay Kavşağı ile Kuğu Park çevresi, topoğrafik yapının getirdiği bu birikme riskinden en çok nasibini alan bölgelerdir.

2. Altındağ

Tarihi kent merkezini barındıran Altındağ; dar sokakları, eski altyapısı ve asfalt/beton yoğunluğu nedeniyle ani sel riskine karşı oldukça savunmasızdır. Özellikle Ulus meydanı ve çevresi ile Dışkapı bölgesi, yukarı havzalardan gelen suların birleşme noktası haline gelmektedir.

3. Yenimahalle

Ankara'nın düzlük alanlarına yayılan Yenimahalle ilçesinde, özellikle Gimat, Macunköy ve Ostim gibi sanayi ve ticaret merkezlerinin yoğun olduğu bölgeler büyük risk taşır. Geniş çatı yüzeyleri ve asfalt kaplı alanlar suyun toprağa sızmasını tamamen engellediği için, bu bölgelerdeki alt geçitler ve ana arterler hızla göle dönüşebilmektedir.

4. Mamak

Mamak, geçmişte üzerinden derelerin aktığı vadilerden oluşan bir ilçedir. Dere yataklarının zamanla imara açılması ve betonlaşması nedeniyle, Boğaziçi, Akdere ve Hatip Çayı havzasındaki mahalleler ani sağanaklarda debisi çok yüksek sel sularına maruz kalabilmektedir. İlçede geçmiş yıllarda yaşanan yıkıcı sel felaketleri bu durumun en somut göstergesidir.

5. Etimesgut ve Sincan

Şehrin batı aksında yer alan bu iki ilçe, görece daha düz bir yapıya sahip olsa da, Ankara Çayı'nın geçtiği güzergahta bulunmaları ve hızla büyüyen nüfusa bağlı altyapı yükü nedeniyle risk altındadır. Özellikle bazı alt geçitler ve bodrum katlar kronik su baskını noktalarıdır.

Makro Düzeyde Alınabilecek Kentsel Önlemler

Kentsel sel ve su baskınlarını engellemek, sadece yağmur suyu hatlarını genişletmekle çözülebilecek basit bir sorun değildir. Bütüncül bir kentsel planlama ve mühendislik yaklaşımı gerektirir. Belediyeler ve ilgili kamu kurumları düzeyinde atılması gereken adımlar şunlardır:

• Sünger Şehir Modeli ve Geçirimli Yüzeyler: Şehir genelinde kaldırım, otopark ve meydanlarda su geçiren (poroz) beton ve asfalt malzemeler kullanılmalıdır. Bu sayede yağmur suyunun doğrudan altyapıya yük bindirmesi engellenerek yeraltına sızması sağlanır.

• Dere Yataklarının Islahı ve Yeşil Koridorlar: Geçmişte üzeri kapatılan veya daraltılan dere yatakları aslına uygun olarak genişletilmeli, etrafları yeşil koridorlara dönüştürülerek doğal drenaj hatları yeniden canlandırılmalıdır.

• Altyapı ve Mazgal Yenileme Çalışmaları: Yağmur suyu hatları ile kanalizasyon sistemleri birbirinden tamamen ayrılmalıdır. Şehrin kronik su baskını yaşanan noktalarındaki (Akay, Gar, Balgat alt geçitleri vb.) deşarj borularının çapları büyütülmeli ve mazgallar periyodik olarak temizlenmelidir.

• Erken Uyarı Sistemleri ve Meteorolojik Radarlar: Şehrin stratejik noktalarına yerleştirilecek sensörler ve anlık radar takipleriyle, hangi bölgeye ne kadarlık bir yağış düşeceği önceden tahmin edilmeli ve o bölgedeki ekipler hazır kıta bekletilmelidir.

• Yağmur Suyu Hasadı: Yeni yapılan binalarda ve kamu alanlarında yağmur suyu depolama sistemleri zorunlu hale getirilerek, suyun doğrudan sokaklara akması geciktirilmeli ve bu su park/bahçe sulamasında kullanılmalıdır.

Vatandaşlar İçin Bireysel Korunma Yöntemleri ve Önlemler

Sel afetinin zararlarını en aza indirmek için yerel yönetimlerin çabaları kadar, bireysel farkındalık ve hazırlık da hayati önem taşır. Bir Ankaralı olarak alabileceğiniz başlıca önlemler şunlardır:

Yağış Öncesi Alınacak Önlemler

• Bodrum Kat Güvenliği: Riskli ilçelerde bodrum veya zemin katta yaşıyorsanız ya da iş yeriniz varsa, su baskınlarına karşı kapı eşiklerine bariyerler (kum torbaları veya seyyar setler) hazırlayın. Kıymetli evrak ve elektronik eşyalarınızı yerden yüksekte tutun.

• Geri Tepme Valfi (Çekvalf) Montajı: Binanızın kanalizasyon çıkışına çekvalf taktırarak, ana şebekenin taşması durumunda atık suyun evinize geri basmasını kesin olarak engelleyin.

• Bina Çevresi Temizliği: Apartman bahçelerindeki ve sokaklardaki mazgalların üzerini kapatan yaprak, çöp veya poşetleri düzenli olarak temizleyin.

Yağış Esnasında Yapılması Gerekenler

• Alt Geçitlerden Uzak Durun: Yoğun yağış anında araç kullanıyorsanız, Ankara'nın kronikleşmiş hiçbir alt geçidine giriş yapmayın. Aracınızı güvenli ve yüksek bir noktaya çekip bekleyin.

• Sel Sularına Yürüyerek Girmeyin: Sadece 15-20 santimetrelik akıntılı bir sel suyu bile bir insanı devirip sürükleyecek güce sahiptir. Elektrik kaçakları riskine karşı da suya basmaktan kaçının.

• Elektrik Şalterlerini Kapatın: Eğer evinizi veya iş yerinizi su basmaya başladıysa, elektrik akımına kapılma riskini önlemek için ana sigortaları derhal kapatın.